felsefe tartışmaları

A Turkish Journal of Philosophy

       MAKALE ÖZETLERİ / ABSTRACTS OF ARTICLES

(Türkçe / in English)

39. KİTAP / VOL. 39

YAZAR / AUTHOR: Taşkıner Ketenci

Sosyal Antropolojiden Postmodernizme Giden Yolda Kültürel Çoğulculuk ve Sorunları

ÖZET. Bu çalışmada postmodern felsefenin “kültürel çoğulculuk” talebinin sosyal antropolojinin kültür kavramıyla gösterdiği koşutluk ve bu koşutlukta ortaya çıkan sorunlar ele alınmaktadır.  Kültürler çoğulluğunu savunan postmodernizm, kültürü tek tek sosyal grupların yaşama tarzına indirger.  Bu indirgemenin temelinde sosyal antropolojinin kültür kavramı vardır.  Strauss gibi sosyal antropologların düşünceleri doğrudan ya da dolaylı olarak Lyotard, Feyerabend ve Bauman gibi düşünürlerde yansımasını bulur.  Postmodernizmin kültürlerin çeşitliliğine yaptığı vurgu, kültürler adına yapılanların ve tek tek kültürlerin normlarının doğru değerlendirilebilmesini engeller.  “Kültürler” kavramına yapılan vurgu, insanın kendisinin “onur” olduğunun unutulmasının meşrulaştırılmasına yol açmaktadır.  Bizi birbirimize bağlayan şeyleri, “aynılıklarımızı” zararlı şeyler olarak görmek ve yalnızca farklılıklarımızı ön plana çıkarmak, giderek dünyayı yaşanmaz bir yer haline getirmektedir.

From Social Anthropology to Postmodernism: Cultural Pluralism and Its Problems  

ABSTRACT. In this study I examine the correspondence between the demand of postmodern philosophy for “cultural pluralism” and the concept of culture in anthropology, as well as the related problems. Postmodernism, which argues for cultural pluralism, reduces culture into life styles of particular social groups. At the root of this reduction lies the concept of culture of social anthropology. The ideas of social anthropologists such as Strauss find their reflections directly or indirectly in the works of thinkers such as Lyotard, Feyerabend and Bauman. The emphasis of postmodernism upon the diversity of cultures presents an obstacle for the evaluation of both whatever is done in the name of cultures and their norms. The emphasis on the concept of “cultures” seems to justify one’s being oblivious to that human is “dignity”. Considering what connects us to one another and our “similarities” to be dangerous and emphasizing merely our differences gradually turn the world into an unliveable place.

YAZAR / AUTHOR: Itır Erhart

Eroica’nın İkinci Bölümü Gerçekten Hüzünlü mü?

ÖZET. Müzik parçalarından söz ederken insan duygularını ifade eden hüzünlü, neşeli, coşkulu, yumuşak, hareketli, gergin, romantik, kasvetli, ya da melankolik gibi sıfatlar kullanırız.  Hangi müzik parçasının hangi duyguyu ifade ettiği konusundaki genel uzlaşımı müzik parçalarının sahip olduğu dışavurumsal niteliklerle açıklamak mümkündür.  Bu yazıda müzik parçalarındaki dışavurumsal niteliklerin ikincil nitelikler, yani nesnede nitelik olarak bulunmayan ancak renk, koku, tat gibi duyular yoluyla bizi belli bir biçimde etkileyen, bu nedenle öznel bir boyut taşıyan nitelikler oldukları savunulmaktadır.

Is the Second Part of Eroica Really Wistful?

ABSTRACT. When describing pieces of music we use emotion terms like sad, happy, jolly, soft, tense, romantic, gloomy or melancholic.  The general agreement as to which piece of music expresses which emotion can be explained by expressive properties in the music.  In this paper it will be argued that the expressive properties in pieces of music are dispositions akin to secondary properties like colour, taste and smell, that they are capacities of music to arouse a particular emotion in us.

YAZAR / AUTHOR: Fatih S. M. Öztürk

Dört Boyutlu Değişim

ÖZET. Dört boyutçuluğa göre, fiziksel bir obje dört boyutta birden yer kaplar ve zaman karşısında değişirken, özdeşliğini ontolojik olarak gerçek olan zamansal parçalara sahip olmak suretiyle korur. Değişim, bir objenin uyumsuz nitelikleri olan farklı zamansal parçalara sahip olmasıdır. Fakat bazı filozoflara göre, fiziksel objeleri zamansal parçalar bakımından belirleyen bu ontoloji, fiziksel bir objenin zaman içindeki değişim karşısında bir ve aynı şey olarak var olmaya devam etmesi gerçeği ile çelişmektedir: Zamansal parçalar ontolojisinde gerçek değişim olanaksızdır. Bu makalede savunulan argüman şudur: Zamansal parçaların nedensellik ilişkisi çerçevesinde birbirleriyle bağlantılı olduğu sınırlaması, “değişim-yok” itirazı olarak da adlandırılan bu eleştirinin üstesinden gelmek için yeterlidir

Four Dimensional Change

ABSTRACT. Four-dimensionalism is the view that material objects have temporal as well as spatial parts, and perdure by being temporally extended.  Most who defend this ontology of perduring objects think that temporal parts are needed for an adequate account of how objects survive the changes they undergo.  On their view, objects perdure through time by possessing different temporal parts with incompatible properties.  But some critics have charged that genuine change is impossible on the temporal parts ontology of material objects.  I argue that temporal parts theorists can meet the “no-change” objection by placing some causal restrictions among temporal parts.

YAZAR / AUTHOR: Arslan Topakkaya

Platon’dan Bergson’a Sezgi Kavramı

ÖZET.  Sezgi kavramı felsefe tarihinde filozoflar tarafından farklı anlaşılmış ve yorumlanmıştır.  Platon gerçek bir anlama için anlağın kafi gelmeyeceği görüşündedir. Aristoteles neotik sezgiyi sezgisel akıl olarak değerlendirir.  Plotin sezgisel bilgiyi ―ki o aynı zamanda öz bilgisidir― ruha ait bir özellik olarak anlar.  Descartes ve Spinoza özsel genel-geçer bilginin sezgiyle ilgili olduğu düşüncesini paylaşırlar.  Bergson’da sezgi kavramı onun felsefesinin temel kavramıdır ve bu kavram süre, bilgi ve zekâyla yakından ilgilidir.  Süre ancak sezgiyle anlaşılabilir.  Süre ve sezgi birbirlerini karşılıklı olarak desteklemektedirler.  Sezgi kavramının mistik tanrısal temaşaya kadar çıkabilen çeşitli dereceleri vardır.  Bergson, hayat ve onunla doğrudan ilgili olan gerçekliğin zekâ ile değil sezgiyle anlaşılabileceği inancındadır.

The Concept of Intuition From Plato to Bergson

ZUSAMMENFASSUNG. The Der Begriff der Intuition wurde in der Geschichte der Philosophie von Philosoph zu Philosoph anders verstanden und interpretiert.  Nach Platon genügt der Intellekt nicht für ein wirkliches Vertsehen.  Für Aristoteles ist die noetische Intuition jene Sicht, deren Bedingung eine natürliche Begriffsordnung ist. Plotin schreibt die intuitive Erkenntnis, die auch Selbsterkenntnis ist, dem Geist zu.  Descartes und Spinoza haben sich mit der Intuition beschäftigt und dafür verschiedene Erklärungen gegeben.  Bei Bergson ist die Intuition ein Schlüsselbegriff, der sich auch auf Erkenntnis, Dauer und Intellekt bezieht.  Die Dauer (la Durée) wird durch Intuition verstanden.  Die Dauer und Intuition unterstützen sie gegenseitig. Die Intuition ertsreckt sich von der Materie biz zur mystischen Gottesschau.  Nach Bergson kann das Leben und damit zasammenhängende Wirklichkeit nicht durch Intellekt sonder durch Intuition verstanden werdenaim.

   w başa dönüş / back to top

38. KİTAP / VOL. 38

VEHBİ HACIKADİROĞLU ÖZEL SAYISI

(SPECIAL ISSUE ON VEHBİ HACIKADİROĞLU)

VEHBİ HACIKADİROĞLU'nu ANIYORUZ

Vehbi Hacıkadiroğlu'nun Anısına Yazılar
İ. İnan, A. Turanlı, H. Rızatepe, Y. Örs, S. Akıncı

BEING SENSIBLE AND REASONABLE
Harun Rızatepe ve Semiha Akıncı

Vehbi Hacıkadiroğlu'nun Eserlerinden Seçmeler:

   TÜMELLERİN GERÇEKLİĞİ ÜZERİNE

   ZİHİN VE GERÇEKLİK

   KAVRAMLAR ÜZERİNE

   METAFİZİK ÜZERİNE

   SIMONE WEIL VE İKİ DOGMA

   BİLGİ ÜZERİNE

   BİLGİ VE BİLİNÇ

   BİLGİNİN GÜCÜ

   İNSAN FELSEFESİ

   w başa dönüş / back to top

37. KİTAP / VOL. 37

YAZAR / AUTHOR: Hülya Durudoğan

Judith Butler'da Biyolojik Cinsiyet - Toplumsal Cinsiyet İlişkisi

ÖZET.  Cinsiyet’in toplumsal cinsiyet ile olan ilişkisini tanımlamanın belki de en klasik ve verili kabul edilen biçimi “anatomi/biyoloji kaderdir” demekten geçer.  Psikoloji, tıp, hukuk ve din gibi alanların öncüllerinden beslenen ve feminizm geleneği içinde en kapsamlı eleştiriye maruz kalmış bir kaç görüşten birinin temelini oluşturan bu anlayışın özü şudur: insanın doğuştan var olan biyolojik cinsiyeti (sex) o kişinin toplumsal cinsiyetinin (gender) belirleyicisidir.  Bu görüş Simone de Beauvoir’dan başlamak üzere birçok feminist düşünürün eleştirdiği bir husus olmuştur.  Biyolojik cinsiyet-toplumsal cinsiyet ilişkisinin Judith Butler tarafından ele alınışının üzerine yoğunlaşan mevcut makale, Butler’ın bu konuda ileri sürdüğü bütün düşünce ve öncülleri kapsadığı iddiasını taşımıyor.  Burada yapılmak istenilen, Butler’ın “biyolojik cinsiyetin esasında toplumsal cinsiyetten başka birşey olmadığı” kavramını ileri sürmesine imkan veren bazı dayanakların nedenlerini açıklamak ve biyolojik cinsiyet-toplumsal cinsiyet ilişkisi üzerine düşünmeye imkan verecek bir alan açmaktır. 

Sex-Gender Relationship in Judith Butler

ABSTRACT.  “Anatomy/biology is destiny” may be the most taken-for-granted formula to define the relationship between sex and gender.  This understanding that is fed by certain premises of psychology, medicine, juridical systems, and religion may be one of thesis that gave rise to joint criticism on the part of feminist thinkers.  According to “anatomy/biology is destiny” formula, the “natural” and “innate” sex of one is what determines one’s gender.  Starting with Simone de Beauvoir, many feminist thinkers gave arguments against this presupposition.  This paper which concentrates on how Judith Butler defines the relationship between sex and gender does not claim to cover all the premises and thoughts of Butler on this topic.  The purpose here is to explain the reasons of certain claims that make it possible for Butler to assert that “sex is always already gender;” as well as to open up a space that will allow further contemplating on the relation between sex and gender.

YAZAR / AUTHOR: Yücel Dursun

Adalet Üzerine

ÖZET. İnsanoğlunun geçmişten bugüne kadarki yaşantısında, bazı kavramlar onun için neredeyse yaşam deneyimi kadar önemli olmuştur.  Bu kavramların başında, şüphesiz adalet kavramı gelir.  Bu makalede, Aristoteles ve Hegel’in adalet anlayışlarından hareketle adaletin ne olduğu üzerine bir inceleme yapmak amaçlandı.  Onların adalet anlayışlarından hareketle, adalete ilişkin savımızın, yani “adaletin orta (μέσον) olma üzerinden dile getirilen bir iki durumu olduğunun” gösterilebileceğini ileri sürmekteyiz.  Bu bakımdan, ilk bölümde Aristoteles’in adalet anlayışını adaletin ne olduğu bakımından ele alacağız.  İkinci bölümde, onun tamamlayıcısı olarak gördüğümüz Hegel’in adalet kavramına başvuracağız.  Sonuç kısımında ise, Aristoteles ve Hegel’in adalet kavramlarının bize işaret ettiği sonuçların savımızla bağlantısını göstereceğiz.

On Justice

ABSTRACT. Throughout humans’ historical experience, some concepts have been almost as important almost as the experience of life itself.  Justice is certainly one such concept.  In this article, I consider the identity of justice by departing from Aristotle’s and Hegel’s conceptions.  Based on their understanding of justice, I aim to endorse that “it has an aspect of two arising from the mean (μέσον)”.  To that end, in the first section I discuss Aristotle’s understanding of justice.  In the second section, I focus on Hegel’s conception of justice as I consider him complementary to Aristotle.  Lastly, I point out the relevance of Aristotle’s and Hegel’s conceptions to the notion of justice endorsed in this paper.

YAZAR / AUTHOR: Bülent Gözkan

Kant’in Eleştiri-Öncesi Döneminden Eleştiri Dönemine Geçişteki Anahtar Yazı: Uzayda Yönler Arasındaki Farklılığın Nihai Dayanağı Hakkında

ÖZET. Kant’ın 1768 tarihli Uzayda Yönler Arasındaki Farklılığın Nihai Dayanağı Hakkında başlıklı yazısı, “örtüşmeyen eşler” olarak bilinen bir uslamlama içermektedir.  Bu uslamlama, kısaca söylenirse, sağ el ile sol el arasındaki farkın dayanağını mutlak uzay anlayışıyla ilişkilendirir ve Leibnizci bağıntısal uzay anlayışıyla Newtoncu uzay anlayışı arasındaki tartışmada Newtonculuk lehindeki tercihin gerekçesini oluşturur. Ancak bu uslamlama, aynı zamanda, geometrinin temelinin sadece mantığa indirgenemeyeceğini göstermiştir; ama öte yandan geometri deneysel bir bilim de değildir. Bu iki noktanın bağdaştırılma girişimi, transandantal felsefenin esaslarını oluşturan iki önemli hususla bağlantılıdır: kendi a priori formlarına sahip olan hissetme yetisiyle düşünme yetisinin kesin olarak birbirlerinden ayrı yetiler olduğu, dolayısıyla görü ve kavramın, birinin diğerine indirgenememesi anlamında farklı oldukları düşüncesi; uzay ve zamanın, hissetme yetisinin (duyusallığın) formu olan a priori görüler olduğu düşüncesi.

Kant's Pivotal Work in Transition from pre-Critical to Critical Phase:  Concerning the Ultimate Ground of the Differentiation of Directions in Space

ABSTRACT. Kant’s 1768 article titled Concerning the Ultimate Ground of the Differentiation of Directions in Space discusses the argument known as “incongruent counterparts”. Briefly stated, this argument relates the problem of the ground of the difference between right hand and left hand to the notion of absolute space, and it provides the justification for preferring the Newtonian conception of space in the dispute between Newtonian and Leibnizian conception of space. But at the same time, this argument shows that geometry cannot be reduced to logic, even while, on the other hand, geometry is not an experimental science.  The undertaking for the reconciliation of these two issues is related to two essential points that constitute the basis of transcendental philosophy: the thought that sensibility and faculty of thinking, having their own a priori forms, are definitely distinct from each other, and hence intuition and concept are different from each other in the sense that they cannot be reduced to one another; and secondly, the thought that space and time are a priori forms of intuition.

YAZAR / AUTHOR: Hüseyin Topdemir

Aristoteles'in Doğa Felsefesinin Ortaçağdaki Yansımaları

ÖZET. Bu makalenin amacı, Aristoteles’in Fizik, Gökyüzü Üzerine, Oluş ve Bozuluş Üzerine ve Meteoroloji adlı kitaplarında açıkladığı doğa felsefesinin ortaçağdaki etkilerini göstermektir.  Bu çalışmaların her biri Aristoteles’in doğa hakkındaki ayrıntılı gözlemlerini içermektedir. Bu makalede özellikle Fizik’te yer alan değişim ve devinim kavramlarına dayanarak Aristoteles’in doğa felsefesi irdelenmektedir.  Çünkü Aristo-teles’in fizik alanındaki görüşleri Galileo tarafından ortaya konulan yeni fizik kabul edilinceye kadar egemen olmuştur.

The Impact of Aristotle's Philosophy of Nature in the Middle Ages

ABSTRACT. The aim of this paper is to expose impacts of Aristotle’s philosophy of nature on Medieval Philosophy, as explained in his books Physics, On the Heavens, On Generation and Corruption and Meteorology.  Each of these works contains a collection of detailed observations on the nature.  The paper particularly focuses on the concepts of change and motion presented in Aristotle’s Physics in order to articulate the effects of these concepts in Medieval Philosophy.  This also provides an insight to recognize the significance of new physics established by Galileo. 

   w başa dönüş / back to top

36. KİTAP / VOL. 36

YAZAR / AUTHOR: Yavuz Adugit

Aristoteles: Erdemin Varlık Nedeni Olarak Özgürlük

ÖZET.  Bu makalede, etik ile özgürlük kavramları arasındaki ilişki konusunda öteden beri yapılan tartışmalarda Aristoteles’in rolü incelenmektedir.  Bu nedenle çalışmada, Aristoteles’in eserlerinden hareketle, “özgürlük nedir?” ve “etiğin inşa edilmesinde özgürlüğün yeri nedir?” sorularına cevap verilmeye çalışılmaktadır.  Etik eylem ve “etkilenim”i, erdeme uygun eylem ve “etkilenim”; erdemi ise, tercihlere ilişkin bir huy, akıl tarafından ve aklı başında insanın belirleyeceği, kendimizle ilgili olarak orta olanda bulunma huyu olarak tanımlayan Aristoteles, özgürlüğü erdemin varlık nedeni olarak görür, çünkü erdemin özsel özelliği olan tercih, insanın belirli seçenekler arasında bilgi ve istenç temelinde seçimde bulunma gücünü imler. 

Aristotle: Freedom qua the Reason of the Being of Virtue

ABSTRACT.  This paper is concerned with Aristotle’s role and impact on discussions coming down to us from ancient and recent times about the relation betwen the concepts of ethics and freedom.  Departing from Aristotle’s works, I attempt to answer the questions “What is freedom?” and “What is the place of freedom in the construction of ethics?” Aristotle defines ethical action and affection in accordance with virtue; and he defines virtue as a habit concerning deliberation, which is determined by reason or by the will of reasonable human being with the aim to strike a middle point between the extremes.  Aristotle conceives freedom as “the reason of the being” of virtue, because deliberation, the essential feature of virtue, points to man’s capacity to choose among definite alternatives the ones grounded on knowledge and will.

YAZAR / AUTHOR: Sara Çelik

Charles Sanders Peirce'ün Pragmatik Görüşleri ve Bilimsellik Öğesi

ÖZET.  Peirce’ün felsefesi modern mantık, bilim felsefesi ve ontoloji konularında düşünceler içerir.  Peirce farklı felsefi öğeleri bir sistem bütünlüğü oluşturabilmek amacıyla birbirleriyle örüntülendirmeye çalışmıştır.  Bu bağlamda pragmatizm yaklaşımı genel bir bilimsel araştırma yöntemi olarak ortaya çıkar.  Bu yöntemle kavramlarımızın ampirik bağlamlarına gidilerek onların pragmatik anlamları saptanırken, tümevarımsal araştırmalarla da her konuda bilim insanlarının ortak inancı olarak pragmatik doğruluk sağlanacaktır.  Böylece süregelen metafiziksel kavram kargaşaları önlenerek, bilimsel felsefe geleneğinin yolu açılabilecektir.  Peirce, W. James’in bireyselci, öznelci görünüm kazanan pragmatizmi karşısında bilimsel nesnelliği ısrarla vurgulamış; kendi görüşünü ‘pragmatisizm’ olarak yeniden adlandırmıştır. 

Pragmatic Perspective of Charles Sanders Peirce and the Science Component

ABSTRACT.  Peirce’s philosophy contains his findings in modern logic, philosophy of science, and ontology.  He tries to inerrelate these elements to establish a complete system.  His pragmatic approach reflects his views that constitute a general method of scientific inquiry. This method determines pragmatic meanings of our concepts by examining their experiential contexts.  And inductive work establishes pragmatic truth as what will be commonly believed by scientists through inductive investigations.  This is expected to block conceptual confusions of metaphysics.  Peirce resists James’s subjectivist version of pragmatism and renames his view “pragmaticism”..

   w başa dönüş / back to top

35. KİTAP / VOL. 35

YAZAR / AUTHOR: Eyüp Erdoğan

Descartes-Newton Bağlamında Felsefe-Bilim Etkileşimi

ÖZET.  Bilim ve felsefe, ayrı gibi göründükleri tarihlerde bile, birbirlerini daima etkilediler.  Bugün bile bu konu, oldukça eski fakat şaşırtıcı görünmektedir; oysa bir düşünürün ortaya koyduğu yaklaşımın temelinde bir bilim adamının keşifleri, veya bir bilim adamının keşiflerinin temelinde bir düşünürün yaklaşımlarının olduğu pek bilinmeyen ama yadsınamaz bir gerçektir. 

Interaction Between Philosophy and Science in the Context of Descartes-Newton

ABSTRACT.  Science and philosophy have always greatly influenced each other even at times when they seem to be seperated.  Even today, these influences seem to be rather an old but surprising subject.  It is nonetheless a common but not commonly acknowledged fact that the scientist’s discoveries underlie philosophical approaches of the thinker, and vice versa.

YAZAR / AUTHOR: Aydan Turanlı

Sosyal İnşacı Teknoloji Görüşü Üzerine Bir İnceleme

ÖZET.  1963’lerden itibaren Toulmin, Hanson, Feyerabend gibi bilim felsefecilerinin bilimin sosyolojik analizinin gerekliliği üzerinde durması ile başlayan süreç, 1970’ler ve 1980’lerden itibaren teknoloji felsefesi, sosyolojisi ve antropolojisi ile ilgili yapılan çalışmalara duyulan ilgiyi artırmıştır.  1980’lerden itibaren teknoloji felsefesi ve sosyolojisi ile ilgili sürekli yayın üreten ve kendilerini Sosyal inşacılar olarak adlandıran Bilim ve Teknoloji Çalışmaları Grubu’na dahil olan kişiler yazıları ile dikkat çekmektedirler.  Sosyal inşacıların yazıları teknolojinin sosyolojik yapısını teknoloji tarihinden örnekler vererek açımlamaya çalışmaları ve teknolojinin demokratikleştirilmesini önermeleri açısından önemlidir, ancak felsefe ve bilim felsefesi ile ilgili analizleri yetersiz kalmaktadır.  Bu yazının birinci bölümünde sosyal inşacıların görüşleri anlatılacak; ikinci bölümünde ise bu görüş ile ilgili eleştiriler ortaya konacaktır.

An Inquiry on the Social Constructivist View About Technology

ABSTRACT.  Starting from 1980’s, Social Constructivists within Science and Technology Studies (STS) systematically produce articles on the nature of technology and science.  Their view is important with respect to two issues: first, they try to articulate the nature of technology by giving detailed examples from the history of technology.  Secondly, they suggest democratization of technology.  Although their view is considerable with respect to these issues, their analysis of philosophy and philosophy of science is not well-developed.  The first part of the paper articulates the view of technology they present.  The second part is the critique of their view.

YAZAR / AUTHOR: Hakkı Hünler

Estetik'in Halleri

ÖZET.  Bu makale, genel olarak, ‘estetik’ teriminin kadîm ve modern anlamları ve kullanımları arasındaki ayrıma dikkat çekmektedir.  Bu amaç doğrultusunda, ilkin, kadîm Yunan düşüncesinin iki önemli temsilcisi olan Empedokles’in ve Anaksagoras’ın duyarlık öğretileri betimlenmekte ve değerlendirilmektedir.  Buradan hareketle de, kadîm Yunan düşüncesinin temel önvarsayımı olan Varlık kavramı ile aisthesis problemi ilişkilendirilmekte ve bu bağ vurgulanmaktadır.  İkinci adımda ise, modern düşünce içerisinde ‘estetik’ teriminin kullanımını belirleyen iki temel figür seçilmiştir: Baumgarten ve Kant.  Bu filozofların görüşlerinden yola çıkarak, ‘estetik’ diye adlandırılan disiplinin duyarlık öğretisinden güzellik ve sanat felsefesine dönüşümünün izi sürülmeye çalışılmaktadır.

The "Situations" of Aesthetics

ABSTRACT.  This article essentially calls attention to the distinction between the meanings and uses of the term ‘the aesthetic’ with regard to antiquity versus modernity.  For this aim, firstly, the teachings of sensibility of Empedocles and Anaxagoras who are two eminent representatives of antique Greek thought are described and considered.  Starting with these teachings, the paper establishes the relation between the concept of Being which is the fundamental presupposition of antique Greek thought and the problem of aisthesis, and it is this link that is emphasized.  And secondly, two major figures who determined the use of the term ‘aesthetic’ in the modern thought are selected: Baumgarten ve Kant.  From the definitions given by these philosophers, an attempt is made to trace the transformation of so-called ‘aesthetics’ from the teaching of sensibility to the philosophy of beauty and art.

YAZAR / AUTHOR: Sebahattin Çevikbaş

Bir Şeyin Başka Herşeyden Ayırt Edilebilirliğini Sağlayan İlke: Bireyleşim (Aristoteles, A. Thomas, D. Scotus, Leibniz)

ÖZET.  Metafiziğin gerçekliğin doğasına ilişkin çözümlemelerinin sonucunda ortaya çıkan birçok probleminden biri de bireyleşim problemidir.  Bir şey diğer bütün varlıklardan, ve özellikle de aynı türden olan diğer varlıklardan ne ile ayırt edilir?  Bu soru, genel olarak iki farklı şekilde cevaplanır: Şeyler ya maddeleriyle ya da formlarıyla bireyleşirler.  Örneğin şeyler, Aristoteles’e göre madde; Thomas Aquinas’a göre materia signata; Duns Scotus’a göre haecceitas; Leibniz’e göre bir şeyin tam kavramı ile bireyleşirler.  Problemin çağdaş felsefedeki imaları oldukça farklıdır.

Individuation: The Principle Distinguishing a Thing from Others (Aristotle, Thomas, Scotus, Leibniz)

ABSTRACT.  The individuation problem is one of many issues that occur in the analysis of metaphysics.  What distinguishes something from all other beings, and especially from others in the same species?  This question, in general, is answered in two different ways: things are individuated either by their matter or their forms.  For example, the principle of individuation is matter according to Aristotle, materia signata according to Thomas Aquinas, haecceitas (thisness) according to Duns Scotus, and the complete concept of any thing according to Leibniz.  The implications of this problem are rather different in contemporary philosophy.

   w başa dönüş / back to top

34. KİTAP / VOL. 34

YAZAR / AUTHOR: Ferda Keskin

Çağdaş Marksizmde Adalet Tartışmaları

ÖZET.  Marx’ın eserlerinin kapitalizmin bugüne kadar geliştirilmiş en gelişkin ve radikal eleştirisini içerdiği konusunda hiçbir kuşku yok. Ama bu eleştirinin adalet temelli olup olmadığı uzun sürmüş bir tartışmaya yol açan tartışmalı bir konu. Bu soru üzerinde yoğunlaşan mevcut makale, ilk olarak Marx’ın kapitalizmi adaletsiz bulmadığı ama onu başka nedenlerle mahkûm ettiği iddiasını ayrıntıyla ele alıyor. Ardından, karşı görüşün üç ayrı versiyonu tartışılıp içerdikleri sorunlar gösteriliyor: Marx’ın kapitalizmi kapitalist adalet standartlarına göre adaletsiz bulduğu iddiası, Marx’ın kapitalizmi postkapitalist ama göreceli bir adalet anlayışına uygun olarak adaletsiz bulduğu iddiası ve son olarak Marx’ın kapitalizmi tarihaşırı bir adalet anlayışına göre adaletsiz bulduğu iddiası. Makalenin sonunda bu iddiaların, Marx’ın kapitalizm eleştirisinde adalet kavramına yer olmadığı iddiasına karşı ciddi bir bir alternatif oluşturmadığı sonucundan hareket edilerek Marx’ın kapitalizm eleştirisinin en iyi Marx’ın kapitalist işbölümü ile bu işbölümünün içerdiği sorunlara itirazı üzerinden anlaşılabileceği öne sürülüyor.

Discussions of Justice in Contemporary Marxism

ABSTRACT.  There is no question that Marx’s work constitutes the most elaborate and radical critique of capitalism hitherto produced. Whether this critique is justice-based is, however, a controversial issue that gave rise to a longstanding debate. The present article, which focuses on this question, first presents a detailed account of the claim that Marx did not find capitalism unjust, but condemned it for other reasons. Next, three versions of the opposite claim are discussed and shown to have significant shortcomings: the claim that Marx found capitalism unjust according to the capitalist standards of justice, the claim that he found capitalism unjust according to a postcapitalist but relative conception of justice, and finally the claim that he found capitalism unjust according to a transhistorical conception of justice. Finally, following the conclusion that these claims do not constitute a serious alternative to the claim that Marx’s critique of capitalism has no juridical content, it is argued that Marx’s condemnation of capitalism can best be understood in terms of his objection to the capitalist division of labor and the problems that this division involves.

YAZAR / AUTHOR: Çetin Veysal

Önyargı Bağlamında Hırsızlık Kavramının Değerlendirilmesi

ÖZET.  Bu çalışmada yapılmak istenen, önyargının hırsızlık örneği bağlamında bazı alt kavramlara başvurularak değerlendirilmesidir. Günümüzün hırsızlık kavramı, hukuksal olduğu denli etik bakımdan yerli yerinde kullanılmakta mıdır? Sorusunu temel alan bu kısa inceleme, günümüz hırsızlık kavramının bir tür önyargı şeklinde kullanılıp kullanılmadığını, bu önyargının da toplumsal, tarihsel, ekonomik, politik ve kültürel kökleri olup olmadığını incelemeye çalışmaktadır. “Hırsızlık”, öne sürüldüğü biçimleriyle; “mutlak anlamda yanlış, kötü ve günah” olarak herkesin ortak “inancı”na dönüşmüş bir tür anlayış olabilir mi? Bu kısa yazıda yapılmak istenen, söz konusu kavramın kaynaklarını genel tarihsel gelişim çizgisi içinde ayrıntılarıyla ortaya koymak değil, ama yukarıdaki soruları ana hatlarıyla yanıtlamaya çalışarak, en azından bir önyargının temel dayanak ve kökenlerini belirlemektir.

 An Assessment of the Concept of Theft in the Context of Prejudice

ABSTRACT.  In this paper, prejudice is investigated by means of some sub-concepts in terms of the example of theft. By asking the question of whether the contemporary usage of the concept of theft is appropriate both in terms of law and also of ethics, this investigation aims to show that the concept of theft is used as a kind of prejudice in contemporary literature and that this prejudice has its sources in society, politics and culture. Can theft be a kind of understanding transformed into everybody’s common “belief” as being “absolutely wrong, evil and sinful”?  The aim of this paper is more to determine basic sources of prejudice by trying to answer the questions asked above than to put forward the sources of this concept in history.

YAZAR / AUTHOR: Aydın Topaloğlu

Tümeller Sorunu, Nominalizm ve Din

ÖZET.  Tümel kavramların gerçekliği ve bu kavramların tikel nesnelerle olan ilişkisine dair yapılan tartışmalar çerçevesinde realizm (gerçekçilik), nominalizm (adcılık) ve konseptualizm (kavramcılık) olmak üzere birbirinden farklı üç yaklaşım ortaya çıkmıştır. Tümellerin nesnel gerçekliğini reddeden ve onların birer isimden ibaret olduğunu belirten Nominalizm, tikel kavramlara öncelik vermesiyle bilimsel zihniyetin önünü açmış, soyut kavramların ve metafiziğin reddini de beraberinde getirmiştir. Bazı kesimler için de inanç alanının varlığını olanaksız kılmış ve din eleştirisinin kaynağı olmuştur.

The Problem of Universals, Nominalism, and Religion

ABSTRACT.  Three distinct perspectives have emerged in the history of philosophy regarding the reality of universals and their relation to particulars: realism, nominalism and conceptualism.  Nominalism, which renounces the objective reality of universals and considers them to be mere names, has prioritized particularity and hence opened up the way for scientific reasoning and gave rise to a rejection of abstract notions and metaphysics.  Besides, nominalism, at least according to a certain viewpoint, rendered faith impossible and prepared the way for criticisizing religion.

YAZAR / AUTHOR: Oğuz Haşlakoğlu

POLITEIA Diyalogunda Epistêmê Tasnifi ve Dialektikê Methodos’un Anlamı 

ÖZET.  Bu makale Platon düşüncesinde philosophia’nın esasını kavrayabilmek amacıyla POLITEIA diyalogunda episteme tasnifinin çözümlenmesi ve dialektikê methodos’un anlamını birlikte ele almaktadır. Epistêmê ve dialektikê methodos arasındaki bağ aynı zamanda epistêmê tasnifi ve mağara istiaresi arasındaki ilişki bakımından ele alınacak ve bu ilişkinin paideia ve philosophia arasındaki bağa da nasıl ışık tutuğu ortaya konulacaktır. Bu anlamda, makale, Platon düşüncesinde epistêmê kavramını ve diyalogda ifadesini bulduğu şematik yapısı ile mağara istiaresinde yer alan görsel metafor olarak dönüş eylemini yeniden gözden geçirerek, Platon düşüncesinin temellerini psuchê’nin iyiye yönelerek dönüşmesi anlamında agathon yönelen bir yükselme olarak, farklı boyutlarında bütünsel bir tecrübe esasında gözler önüne sermeye çalışır. Sonuç olarak ifade edilecek olursa; philosophia’nın poreian anlamında bir seyahat anlamı taşıması, mağaradan çıkarak hakikati neyse o hali ile gören ve geri dönerek diğerlerine kendisi gibi dönerek hakikati görmede yardım eden sophos tarafından icra edilen dialektikê methodos’a aynı zamanda bir giriş teşkil etmektedir. Böylece, epistêmê zihinsel bir bilme ve muhakeme değil esasen psuchê’nin “bütünüyle dönmek” suretiyle edindiği bütünsel bir tecrübe olarak bir açıdan zincirlerinden kurtulmayla sonuçlanan bir paideia ile diğer açıdan da amathia’nın egemen olduğu doxa’nın karanlığından to kalon, dikaion ve agathon ışığı olan alêtheia dönüşü olarak philosophia’dan başka bir şey değildir.

Categorization of Episteme and the Meaning of Dialektike Methodos in Politeia

ABSTRACT.  In this essay Plato's classification of epistêmê is analyzed together with the meaning of dialektikê methodos as it appears in POLITEIA in order to understand the essence of philosophia in Platonic thinking in its multi-dimensional aspects. The relationship between the epistêmê and dialektikê methodos is then considered in which way the classification of epistêmê and the immediately related famous “cave allegory” is related and then in that relation how it enlightens the essential togetherness of paideia and philosophia. In that sense, the essay reconsiders the notion of epistêmê and its schematic structure and the act of turning in “cave allegory” as a visual metaphor in a new light which leads to lay bare the foundations of Platonic thinking as an all inclusive experience in its multi dimensional aspects which results in the transformation of psuchê for the good as it leads up to agathon. Conclusively, philosophia is a journey in the sense of poreian as a more or less introduction to dialektikê methodos which can only be practiced by sophos who is able to leave the cave to see the truth as it is and come back to help for others. In that way, epistêmê as knowledge is not a matter of mental cognition but can only be experienced with the whole of psuchê in its total turnabout and that knowledge itself in one aspect necessarily leads to freedom as getting freed from shackles in the cave as paideia and in another is nothing but philosophia as an act of turning from the darkness of doxa as amathia towards the light of agathon, to kalon and dikaion as alêtheia.

YAZAR / AUTHOR: Vehbi Hacıkadiroğlu

Birincil ve İkincil Nitelikler

ÖZET.  Batı felsefesi Eski Yunan geleneğinden esinlenerek, nesnelerin bilgisini ikincil niteliklerin verdiğini kabul ederken, gerçek bilgiyi birincil niteliklerin verdiğini belirten Galilei’den esinlenen Locke, iki tür niteliğin de nesnelerin bilgisini verdiğini fakat birincil niteliklerin kimi farklarla ikincil niteliklerden ayrıldığını belirtmiştir. Ancak Locke ikincil niteliklerin de nesnelerin bilgisini verdiği yanılgısından kendini kurtaramadığı için görüşünü iyi savunamamış ve ardından gelen Berkeley’in iki tür nitelik arasında bir fark bulunmadığı biçimindeki görüşü genel bir kabul görmüştür. Bu yazının amacı niteliklerle ilgili bu yanlışlığı düzeltirken, bilgi konusunu derinliğine ele alarak değişik görüşlerin doğruluk derecesiyle ilgili durumlara bir açıklık getirmektir.

Primary and Secondary Qualities

ABSTRACT.  While it is traditionally held in the Western philosophy that the secondary qualities do give us knowledge of objects, Locke, being inspired by Galileo Galilei, maintains that both primary and secondary qualities can yield knowledge of objects even though the former are distinguished from the latter in specific ways.  However, since Locke is unable to free himself from the idea that secondary qualities yield knowledge of objects, he fails to defend his view successfully and, moreover, it is generally accepted that Berkeley’s view according to which there are no essential differences between the two sorts of qualities provides a more tenable perspective.  This paper aims to gesture towards a remedy for the aforementioned mistake of Locke and assess various epistomological views in connection with the subject matter at hand.

   w başa dönüş / back to top

33. KİTAP / VOL. 33

YAZAR / AUTHOR: Türker Armaner

Spinoza ve "Zaman"ın Siyasi bir Mekan Olarak Restorasyonu

ÖZET.  Bu makalede, Spinoza’nın sistemindeki “hak” ile “güç” arasındaki ilişkinin özgürlüğün kurulmasını sağlayan nedensel bir mekanizma, “devlet”in de bu mekanizmayı işleten yapı olduğunu varsayıyoruz.  “Doğa ya da Tanrı” diye tanımlanan bütünün kendisi neden-sonuç ilişkilerinin tümlüğü biçiminde görülürse, “zaman”ın kendisi, “an”ın sürekli yeniden inşa edilmesidir.  Tümüyle özgür olan tek güç de, sahip olduğu hakla özdeş olan bütüne aittir.  Böylece “özgürlük”, bir nedenin gelecek zamandaki olanaklı sonuçlarını, o nedenin de geçmiş zamandaki hangi nedenlerin sonuçlarından biri olduğunu kavramaktır.  Dolayısıyla nedensellik ilişkisiyle, mutlak mekan ortadan kalkıp yerini mutlak zamana bırakır.  Spinoza’ya göre insan, bir yerde değil, bir zamanda özgürdür.

Spinoza and the Restoration of ‘Time’ as a Political Site

ABSTRACT.  This article is an attempt to evaluate Spinoza’s concept of “State” with respect to his definition of “freedom” in terms of the relation of “causality”.  The arguments concerning the whole-part relation in Ethics can justifiably be applied to the relation of individual and State in his political writings.  The totality, as the cause of all particular causal relations, is the construction of time through the movements inherent in these causal relations, and freedom is the comprehension of this necessary order.  Thus, the Spinozian subject happens to be free not in a space but in a time; not somewhere, but sometime.

YAZAR / AUTHOR: İskender Taşdelen 

Kindi, Sonsuz Nicelikler, Matematik ve Felsefe İlişkisi Üzerine

Özet.  Kindi (801-873) ilk İslam filozofu olarak kabul edilmektedir.  Felsefî yazıları incelendiğinde, akılcılığa sıkı sıkıya bağlı kaldığını, ulaşmak istediği sonuçlar inancından kaynaklandığında bile, kullandığı ilk prensiplerin sezgisel apaçıklığına ve başvurduğu akıl yürütme biçimlerinin sağlamlığına dayandığını görürüz.  Bu gerçek onun, bu yazıda inceleme konusu olan adlı risalelerinde de açıkça gözlemlenebilir.  Bu risalelerde Kindi, sonsuz bir niceliğin varolmasının imkansızlığını, böylesi bir niceliğin varolduğu varsayımının mantıksal bir çelişkiye yol açacağını göstererek ispatlamaya çalışmıştır.  Bu yazının ilk kısmında, Kindi’nin sistemini ve bu sistem içinde sonsuz bir niceliğin varolmasının imkansızlığı sonucuna ne şekilde ulaştığını ele alacağım.  İkinci kısımda, Garro’nun Kindi’nin akıl yürütmelerini açımlama ve Kindi’yi düşünce tarihinde konumlandırma tarzının eleştirel bir sunumunu yapacağım.  Üçüncü kısımda ise, ikinci kısımdaki eleştirilerimi temel alarak, Kindi’nin görüşleri hakkında Garro’nunkinden farklı bir değerlendirmenin olanağı konusunda kendi görüşlerimi sunacağım.

On Al-Kindi, Infinite Magnitudes and the Relationship Between Mathematics and Philosophy

ABSTRACT.   Al-Kindi (801-873) is regarded as the first Muslim philosopher.  Considering his philosophical writings, we may see that he was firmly committed to rationalism and, even when the results he wished to obtain were motivated by his religious beliefs, he relied upon the intuitive clearness of the first principles and the soundness of the methods of argumentation that he appeals to.  This fact can also be seen in his epistles that are considered in this article.  In these epistles, al-Kindi tried to prove that an infinite magnitude cannot exist by showing that assuming the existence of such a magnitude would lead to a logical contradiction.  In the first part of the paper, I will evaluate al-Kindi’s system and how he reaches to the conclusion that existence of an infinite magnitude is impossible, in this system.  In the second part, I will critically present Garro’s exposition of analyzing al-Kindi’s arguments and his manner of placing al-Kindi in the history of thought.  In the third part, on the basis of my criticisms in the second part, I will present my views on the possibility of an evaluation of al-Kindi’s ideas which differs from that of Garro.

YAZAR / AUTHOR: Solmaz Hünler  

Sorumluluğun Ecdadı

ÖZET.  Bugün, gerek ahlak gerekse politika felsefesinde ‘sorumluluk’ konusu merkezî bir yer tutmaktadır.  O, hem pratik hem de teorik bir sorun olarak bizimledir.  Fakat bir kavram olarak değilse de, bir terim olarak ‘sorumluluk’ yeni, moderndir; bu anlamda da merkezî bir sorun olmak bakımından ‘sorumluluk’, bir  eser-i cedid olarak görünür ve nizam-ı cedide dair görünür.  Başka deyişle, ‘sorumluluk’, yeni bir düzenin yeni bir sorunu olarak görünür.  Fakat madem ki o, bugün felsefî bir sorundur ve kimse buna itiraz edemez; o halde felsefe tarihinde onun, en azından kavram olarak, kavrayış olarak ataları, ebeveynleri, yani ceddleri veya ceddeleri, kısaca bir ecdadı olsa gerektir. Onu felsefî  kılan da bu ecdad olacaktır.  Bu ecdadı ne kadar iyi tanırsak, sorumluluk kavramında yeni olan ile kadim olanı o kadar iyi tanıyabiliriz.  Böylece bu makale, sorumluluğun ecdadını soruşturur.

The Ancestor of Responsibility

ABSTRACT.  Today, the subject of ‘responsibility’ takes a central place whether in the moral or political philosophy.  It is with us both as a practical and theoretical question.  However, ‘responsibility’ as a term or a word, if not as a concept, is new or modern; in this sense, ‘responsibility’ qua a central question seems to be a new product and to belong to a new order.  In other words, it appears as a recent problem of the new order.  If we admit this as a philosophical question to which no one can oppose, then there must exist, at least as a concept or a conception, its own lineage, namely its patrilineage or matrilineage in the history of philosophy—for it is these ancestors that make it philosophical.  The better we know or recognize these ancestors, the better we will recognize the new and the old in the concept of responsibility.  Thus, this article investigates the ancestors of responsibility.

YAZAR / AUTHOR: Mehmet Elgin

Bağlam Rasyonalizmi ve Bilimde İlerleme

ÖZET.  Tarihsel olarak, bilimsel ilerlemenin olduğunu savunanlar, bilimin nesnel ve rasyonel bir etkinlik olduğunu savunanlar olmuştur.  Bilimin nesnel bir etkinlik olduğunu savunmayanlar içinse, kavramsal ve teorik anlamda bir ilerlemeden bahsetmek zaten pek anlamlı değildir.  Bilimde kavramsal ilerlemeden kastedilen nedir? Sonra gelen teorinin kavramları önce gelen teorinin kavramlarının başardığı her şeyi başarıyor ve aynı zamanda önce gelen teorinin kavramlarının başarısız olduğu bazı noktalarda başarı gösteriyorsa, sonra gelen teori önce gelen teoriyi kavramsal düzeyde aşmıştır diyebiliriz.  Bu bağlamda ‘başarı’ kavramı, teorinin ‘açıklama’ ve ‘ön deyi’ alanında gösterdiği iyi performans anlamına gelir.  Bilimin nesnel ve rasyonel bir etkinlik olduğunu göstermenin, teori seçimlerinin rasyonel ve nesnel olduğunu göstermekten geçtiğini ama teori seçiminin rasyonel ve nesnel olarak temellendirilmesinin ancak seçim yapma işleminin belirli bir zaman dilimine relativize edilmesiyle mümkün olacağını, bu durumun ise bilimsel ilerlemeyi karşımıza açıklanması gereken bir sorun olarak çıkardığını savunuyorum.

Contextual Rationalism and Scientific Progress 

ABSTRACT.  Historically, those who defend the idea that there is a progress in science have been the ones who defend the view that science is a rational and objective activity.  For those who do not think that science is an objective activity it is not meaningful to talk about theoretical and conceptual progress in science.  What is meant by a “theoretical and conceptual progress”?  If the succeeding theory performs better than the previous theory in explanations and predictions, then we can say that the succeeding theory has made a conceptual progress over the previous theory.  In this paper, I argue that to show that science is a rational and objective activity we have to show that theory choice in science is an objective and rational activity.  However, showing that theory choice is rational and objective forces us to relativize theory choice to a certain time.  This puts scientific progress in front of us as a problem to be explained.

   w başa dönüş / back to top

32. KİTAP / VOL. 32

YAZAR / AUTHOR: Oğuz Haşlakoğlu

Heidegger'in "Platon'un Hakikat  Doktrini" Makalesi Üzerine Bir Eleştiri

ÖZET.  Bu makale, Heidegger’in “Platon’un Hakikat Doktrini” isimli yazısında Platon’un “Mağara İstiaresi”ni “saklı olanın açılması” olarak aletheia bağlamında yorumlayışına eleştiri getirmektedir.  Ancak, burada eleştiri, aletheia’nın “saklı olanın açılması” olarak tanımına değil, bu tanımın söz konusu istiare bağlamında yorumlanışına eleştiri getirmektedir.  Heidegger’e göre, mağaranın kendisi hakikatin “saklı olanın açılması” anlamındaki özünü oluşturan “saklı oluşunu” temsil ederken, dışındaki güneş ise bir idea olarak hakikati “saklı olanın açılması”ndan “doğruluk” ve “karşılık gelme” olarak bildiğimiz hakikat tanımına dönüştürmüştür.

A Critical Essay on Heidegger's "Plato's Doctrine of Truth"

ABSTRACT.  In this article, Heidegger’s reading of Plato’s famous Allegory of the Cave in “Plato’s Doctrine of Truth” is criticized within the context of his interpretation of aletheia as unhiddenness.  However, it is not the definition of aletheia as unhiddenness that is being criticized but the way in which unhiddenness gets interpreted in the cave allegory.  For Heidegger, it is the cave which in the first place must be seen as the symbol of the “hidden” source of truth as unhiddenness and not the sun which as an idea is responsible for the transformation of truth as unhiddenness into a characterization as correctness and correspondence.

YAZAR / AUTHOR: Şahabettin Yalçın

Hume ve Benlik

ÖZET.  Bu yazıda Hume’un “benlik” ve “ben bilgisi” kuramlarını eleştirel olarak irdelemeye çalıştım.  İlk olarak Hume’un bilgi kuramının genel bir sunumunu yaptıktan sonra, benlik ve ben bilgisi kuramlarını ele alıyorum.  Tutarlı bir ampirist olarak Hume basit, maddi olmayan, kendi kendine varlığını sürdüren ve ölümsüz benlik düşüncesini reddeder.  Hume benliğin zaman içinde kalıcı olmayan “algılar demeti” dışında bir şey olmadığını iddia eder.  Ancak, bu benlik görüşü, “benlik özdeşliği”, “düşüncenin öznesi” gibi ciddi epistemolojik ve ontolojik sorunlara yol açar.

Hume and the Self

ABSTRACT.  In this paper I have tried to critically examine Hume’s theory of self and self-knowledge.  First, I provide a general exposition of Hume’s theory of knowledge and then an examination of his theory of self and self-knowledge.  As a consistent empiricist, Hume denies the existence of simple, immaterial, self-subsistent, and hence immortal self.  Hume claims that self is nothing but a ‘bundle of perceptions’ which does not have permanent existence in time.  However, this conception of self faces some serious epistemological and ontological problems such as the problem of personal identity, subject of thought, etc.

YAZAR / AUTHOR: Vehbi Hacıkadiroğlu

Eski Yunan'dan Günümüze Felsefe

ÖZET.  Köklerini özellikle Aristoteles’in öncülüğünü yaptığı eski Yunan düşüncesinde bulduğumuz çağdaş felsefede egemen olan bir görüşe göre, bilgi öznel izlenimlere dayalı deneyim yoluyla elde edilir.  Bu görüş aslında Bacon ve Galilei gibi düşünürler tarafından çürütülmüş, bilginin deneyim değil deney yoluyla elde edildiği sonucuna varılmıştır.  Aristoteles geleneğinin bu hatası, Hume’da nedenselliğin neden ve etkinin sıklıkla ard arda gözlemlenmesi yoluyla öğrenildiği görüşüne yol açmıştır.  Bu yazıda Aristoteles geleneğinin ortaya çıkardığı bu sonuçların yanlışlığı savunulmakta, Hume’un dünya üzerine bilgi veren önermelerin kesin olamayacağı düşüncesi eleştirilmekte, Kant’ın matematiksel önermeler gibi bazı önermelerin hem dünya üzerine bilgi verdikleri hem de kesin oldukları görüşünün Hume’a bir yanıt verip vermediği tartışılmaktadır.

Philosophy from the Ancient Greece to Today

ABSTRACT.  A dominant position in contemporary philosophy that finds its roots in Early Greek philosophy pioneered by Aristotle is the view that we acquire knowledge by means of subjective sensations based on sense experience.  In fact this view has been refuted by thinkers such as Bacon and Galilei, which led to the view that knowledge is based not on experience but rather experimentation.  This Aristotelian fallacy has led Hume to hold that our knowledge of causality is acquired by the frequent observations we have of constant conjuntions of causes and effects.  In this essay I argue against such implications of the Aristotelian tradition, criticizing Hume’s thesis that our knowledge of the world can never be certain, and discuss whether Kant’s synthetic a priori is a sound objection to Hume.

YAZAR / AUTHOR:  Erhan Demircioğlu

Olumsal A Priori ve İki Tip Zorunluluk

ÖZET.  Kripke, a priori olumsal önermelerin bulunduğunu öne sürerek geleneksel olarak a priori ve zorunlu kavramlarının eşkaplamlı olduğu yolundaki iddianın geçersizliğini ortaya koyduğunu düşünmektedir.  Bu yazıda geleneksel eşkaplamlılık tezinin savunulabilir bir görüş olduğu iddia edilmektedir.  Kripke’nin a priori olumsal önermeler olarak sunduğu önermeler, bu yazıdaki savunulan görüşe göre, olumsal bir takım olguları ifade eden ve aynı zamanda zorunlu olarak doğru olan önermelerdir.  İlgili önermelerin zorunlu olarak doğru oluşu, metafizik niteliklerinden değil epistemolojik niteliklerinden kaynaklanmaktadır.  A priori bilinebilirlik konusunda, Donnellan’ın da savunduğu gibi, Kripke’nin hatasının bir tümce ile ifade edilen doğrunun ne olduğunu bilmek ile bir tümcenin bir doğruyu ifade ettiğini bilmek arasındaki ayrımla açıklanabileceği fikri savunulmuştur.

Contingent A Priori and Two Kinds of Necessity

ABSTRACT.  Kripke argues that the existence of a priori contingent truths shows the falsity of the traditional idea that the notions of necessity and a priority are coextensional.  In this paper, I maintain that the traditional coexistensionality thesis is defendable.  I contend that the propositions that are alleged to be a priori contingent truths by Kripke are propositions that express contingent facts and, at the same time, are necessarily true.  That they are necessarily true is not because of their metaphysical aspects but in virtue of their epistemological properties.  In regard to a priority, following Donnellan, I argue that Kripke’s fault can be explained by an appeal to the distinction between knowing that a certain sentence expresses a truth and knowing the truth of what is expressed by the sentence.

   w başa dönüş / back to top